محمّد بن إسحاق اخبارى را كه جمع آورى كرده و همچنين كتاب خود را كه دربارهء شرح احوال پيغمبر اكرم صلعم تدوين نموده است براى شاگردان و راويان چندى تقرير كرده است . از آن جمله يكى زياد بن عبد اللّه البكائى ( متوفى در 185 ) است كه محمّد بن إسحاق كتاب خود را دو بار به او املاء كرده و او آن را برشتهء تحرير درآورده است . شاگرد بكّائى أبو محمّد عبد الملك بن هشام ( متوفّى در 218 ) آن كتاب را پس از استماع از استاد خود و حذف فقراتى و آوردن اضافاتى چند به صورتى كه اكنون موجود و به سيرة رسول اللّه يا السّيرة النّبويّه مشهور است و چند بار در اروپا و مصر به چاپ رسيده [ 1 ] تدوين كرده است . كتابى كه اينك در دسترس خوانندگان قرار مىگيرد ترجمه‌اى است از همان سيرت رسول اللّه از روايت ابن هشام كه يكى از علماى ابرقوه در دههء دوم قرن هفتم آن را از عربى به فارسى در آورده است . محمّد بن اسحاق مؤلّف كتاب سيره ابو عبد اللّه محمّد بن إسحاق بن يسار المطّلبى از زمرهء موالى [ 2 ] است كه در مدينه در حدود سال 85 هجرى [ 3 ] متولّد شده و در همانجا نشو و نما يافته است .

--> [ ( 1 - ) ] به اهتمام و وستن فلد با مقدمهء آلمانى و حواشى چاپ گوتينگن 1885 - 1860 ميلادى و قاهره 1329 ، و بولاق 1295 ، و بهامش روض الانف ، مصر ، مطبعهء جماليه 1331 ، و بهامش زاد المعاد فى هدى خير العباد از ابن قيم جوزيه ، سال 1333 ، و قاهره 1356 مطبعهء حجازى ، و قاهره مطبعهء مصطفى الحلبى 1355 ، در 4 مجلد كه در كتاب حاضر به آن ارجاع داده‌ايم ، و هر جا كه به « متن عربى » ارجاع داده‌ايم مقصود همين چاپ است . [ ( 2 - ) ] محمد ابن اسحاق را مولاى فارسى نيز خوانده‌اند ، رجوع شود به : بسوى ( متوفى در 277 ) المعرفة و التاريخ ، ج 2 ص 742 و تاريخ بغداد ، ج 1 ص 215 . [ ( 3 - ) ] اين تاريخ تولد احتمالى از چند قرينه بدست آمده است ، يكى آنكه محمد بن اسحاق از هيچ يك از كسانى كه در دههء آخر قرن اول فوت شده‌اند بلا واسطه نقل خبر نمىكند ، مانند عروة بن الزبير متوفى در 94 و سعيد بن المسيب ( 94 ) و